Türkiye’de Kuş Göçü: Sonbaharda Hangi Kuşlar İstanbul Üzerinden Geçiyor?

Her sonbahar zamanı İstanbul semalarından binlerce kuşun oluşturmuş olduğu sürüler gözükmektedir. Avrupa’dan Afrika’ya uzanan bu yolculukta doğanın en etkileyici olaylardan birisi gerçekleşiyor. İstanbul kuş göçü, yanlızca kuş bilimci ve gözlemcileri için değil doğaya en ufak ilgi duyan herkesin ilgisini çekiyor. Özellikle ağustos, eylülü ve ekim aylarında leylekler,kartallar ve şahinler göçmen kuşlar olarak İstanbul semalarından geçiyor. Peki bu kuşlar neden İstanbul’dan geçmeyi tercih ediyor? Hangi türler ne zaman göç etmekte ve İstanbul semalarından geçkmektedir. Bu doğa olayını en iyi nereden izlenebilir.

İstanbul Kuş Göçü Neden Önemli Bir Yol?

Türkiye konum olarak Avrupa, Asya ve Afrikaya havadan uzanan bir güzergaha sahiptir. İstanbul ise bu Asya ile Avrupa arasında iki kıtayı birbirine bağlayan coğrafi konumuyla bu yolculuğa ev sahipliği yapıyor. Özellikle leylek grupları ve yırtıcı kuş grupları için uzun mesafeleri daha az enerji harcamak için karalar üzerinde oluşan yükselici sıcak hava akımlarından yararlanarak uzun yolculuklar yapabiliyor. Bu akımlar sayesinde kanatlarını fazla kullanmadan çırpmadan yükselebiliyorlar. Deniz üzerinde hep aynı koşullar olmadığı için kuşlar geniş su alanlarından geçmek yerine dinlenebilecekler dar alanları tercih etmektedir. Boğazın dar kısımlarını kullanarak karşı kıtaya en yakın mesafede ve sürede geçmektedirler.

İstanbul Büyükşehir Belediyesi tarafından paylaşılan yazıda 20 Eylül ve 10 Ekim 2023 tarihleri arasında Büyük Çamlıca Korusu’nda yer alan göç sayımında 93.616 kuş göç sırasında kaydedilmiştir. Bu rakam sadece belirtilen tarihlerde ki gözlem sonuçlarını vermektedir.

Sonbaharda İstanbul Üzerinden Hangi Kuşlar Geçiyor?

1. Beyaz Leylek ve Kara Leylek

Sonbahar göçünün en dikkat çekici yolcularından biri leyleklerdir. Avrupa’daki üreme alanlarından ayrılan beyaz leylekler, kışı daha sıcak bölgelerde geçirmek amacıyla Afrika’ya yönelir. Beyaz leyleklerin en dikkat çekici özellikleri geniş kanatlarıdır. Gökyüzünde daireler çizerek yükselirler, sıcak hava akımlarından en iyi yararlanan kuş cinsidir. Kara leylekler beyaz leyleklere göre sosyal canlılar değildir. Son derece çekingen ve saldırgan olabilirler. Genellikle orman ve sulak alanları tercih ederler. İstanbul kuş göçü sırasında görebilirsiniz başka bir zaman denk gelme olasılığı çok düşüktür.

2. Küçük Orman Kartalı ve Yılan Kartalı

İstanbul kuş göçü sırasında görülebilen önemli yırtıcılardan ikisi küçük orman kartalı ve yılan kartalıdır. Küçük orman kartalları, özellikle eylül ayında İstanbul semalarında dikkat çeker. Geniş kanatlarını kullanarak yükselen bu kuşlar, uygun hava koşullarında gruplar halinde geçebilir.Yılan kartılı ise çoğunlukla sürüngenlerle beslenmektedir. Uzaktan bakıldığında kanat açıklığı açık renkli alt gövdesi ise koyu renklidir.

3. Arı Şahini, Şahin ve Yaz Atmacası

Arı şahinleri ise Avrupa’dan Afrika’ya göç eden türler arasındadır. Adlarından da anladığınız üzere arı ve yaban arısı gibi böcek grupları ile beslenirler ek olarak bu böceklerin larvalarını da menüsünde barındırır. Şahinler ve yaz atmacaları da İstanbul Kuş göçü güzergahında yer alan önemli kuş türlerindendir. Bu kuşların farklarını kanat ve kuyruk uzunluklarından anlayabilirsiniz. Daha profesyonel bir kuş gözlemcisi iseniz uçuş biçimleride fark edebilir özelliktedir.

4. Kırlangıçlar, Ebabiller ve Arıkuşları

İstanbul’daki sonbahar göçü yalnızca büyük kuşlardan oluşmaz. Kırlangıçlar, ebabiller ve arıkuşları gibi daha küçük türler de göç hareketine katılır. Kırlangıçlar hızlı ve çevik uçuşlarıyla, ebabiller uzun ve dar kanatlarıyla dikkat çeker. Arıkuşları ise renkli tüyleri ve kendilerine özgü sesleriyle tanınır. Bu türlerin göçünü izlemek, büyük yırtıcı kuşları gözlemlemekten daha zor olabilir.

İstanbul Kuş Göçü Ne Zaman Başlıyor?

Sonbahar aylarında başlayan kuş göçü ağustos aylarında daha belirgin hale gelmektedir. Ekim ayı boyunca devam etmektedir. Bazı türlerin hareketliliği kasım ayında da gözükse de aralığın başına kadar bu İstanbul kuş göçü doğa olayına şahit olabilirsiniz. Ağustus ayında leyleklerin ve erken göç eden türlerin geçişleri gözükmektedir. Eylül ayında yırtıcı grup olan kartallar, şahinler ve diğer yırtıcı kuşlar göç etmektedir. Ekim ayında ise farklı pasif yırtıcı kuşların göçleri başlamaktadır. Ancak bu tarihler her yıl aynı zamanlarda olmamaktadır. Rüzgarın şiddeti yönü ve havanın sıcaklığı bu tarihleri en çok etkileyen etkenlerdir. Yağış hava koşulları bu tarihleri erkene çekebilir yada daha geç bir tarihe atabilir.

İstanbul’da Kuş Göçü Nereden İzlenir?

Büyük ve Küçük Çamlıca tepeleri, sonbahar göçünü gözlemlemek isteyenler için önemli noktalardır. Özellikle Büyük Çamlıca, bilimsel kuş sayımlarının da gerçekleştirildiği bir alandır.

Beykoz sırtları ve Toygartepe de göçmen kuşların izlenebildiği bölgeler arasında bulunur. Büyükçekmece çevresindeki yüksek noktalar ise leylek geçişleri açısından dikkat çeker.

Gözlem için dürbün kullanmak, açık görüş sağlayan bir noktada beklemek ve hava durumunu kontrol etmek faydalıdır. Süzülen kuşlar için güneşin karayı ısıttığı gündüz saatleri özellikle değerlidir.

Kaynaklar ve doğrulama: İBB – İstanbul Boğazı Yırtıcı Kuş Sayımı